Əziz oxucular, bu yazıda əsas məqsədimiz sizləri bəzi populyar musiqi janrları ilə ümumi olaraq tanış etmək və ən əsası bu janrlarda musiqi nümunələrini göstərərək, bu janrların bir-birilərindən fərqliliklərini sizin üçün çalışdığımız qədər aydınlaşdırmaqdır.
Musiqi janrı dedikdə fikrimizə gələn ilk sual odur ki, musiqi janrı nədir? Musiqi janrı dedikdə nə başa düşülür. Belə ki, musiqi janrı müəyyən musiqi parçalarının ümumi ənənəyə və ya ənənlələr toplusuna aid olduğunu müəyyən edən kateqoriyadır. Musiqi müxtəlif yollarla müxtəlif janrlara bölünə bilər.
Əlbətdə ki, biz ilk olaraq hamıya məlum olan, hər birimizin həyatında heç olmazsa bir dəfə dinlədiyimiz janr olan Pop musiqi ilə başlayırıq.
- Pop Musiqi
«Pop» və ya «Populyar» sözündən yaranan temindir və buna görə də Pop Musiqi populyar musiqi janrı kimi tanınır. Kökləri rok və roll üslubunda olan bu forma şəhər və rəqsdən rok, kantry və latına kimi istənilən musiqi formasını əhatə edə bilər. Bu janra xas daha çox istifadə olunan alətlər elektro gitaralar, sintezator, bas və zərb alətləridir. Britney Spears, Madonna, Lady Gaga və əlbətdə ki, «Pop Kralı» Michael Jaksonun repertuarına daxil olan mahnıları bu musiqi janrına nümunə göstərə bilərik.
S.V.Frith (Frith — Simon Webster Frith populyar musiqi mədəniyyəti üzrə ixtisaslaşmış britaniyalı sosiomusikoloq və keçmiş rok tənqidçisidir) pop musiqisinin 3 müəyyənedici xüsusiyyətini təklif edir: yüngül əyləncə, kommersiya, şəxsi kimlik və ya idendifikasiya. Pop musiqisi yüngül əyləncə, asan dinləmə ənənəsindən yaranmışdır. Qeyd edək ki, pop musiqisi folk, bluz, kantri (ölkə), ənənvi musiqi kimi digər janrlardan daha mühavizəkardır. Estrada öz dinləyicisinə sosial meydan oxumur, siyasi fəallığa səbəb olmur. Frith pop musiqisinin əsas məqsədinin gəlir əldə etmək olduğunu da qeyd edirdi. Pop musiqi şəxsi istəklərin təbiətini təmin etməyə və dinləyiciləri cəlb edən şəxsiyyətlər, stereotiplər və melodrama ilə ani empatiyaya nail olmağa çalışır. Bu məqamda qeyd edək ki, pop musiqisinin səsyazma şirkətləri üçün nə qədər gəlir gətirməsi də əsas məsələlərdəndir.
Musiqiçi alim Timothy Warner qeyd edir ki, «Pop musiqi adətən canlı ifadan çox, səsyazma, istehsal və texnologiyaya diqqət yetirir. Pop musiqisi mütərəqqi inkişafları deyil, mövcud tendensiyaları əks etdirməyə meyillidir, həmçinin rəqsə təşviq etməyə çalışır, rəqs yönümlü ritmlərdən istifadə edir»
Pop musiqisinin əsasında adətən ardıcıl və nəzərəçarpan ritmik element, sadə ənənəvi struktur ilə, adətən iki və ya üç yarım dəqiqə arasında olan mahnı durur. Zərblər və melodiyalar məhdud harmonik müşayiət ilə sadə olmağa meyillidir. Müasir pop mahnılarının sözlərində nəzərəçarpacaq istisnalar olsa da, adətən sadə mövzulara — çox vaxt sevgi və romantik münasibətlərə fokuslanır. Pop musiqisinin harmoniya və akkord irəliləyişləri və inkişafı çox vaxt daha sadədir.
Musiqiçi Bill Lambın fikrincə, populyar musiqi «1800-cü illərdən bəri şəhərli orta təbəqənin zövq və maraqlarına ən uyğun gələn musiqi» kimi müəyyən edilir. «Pop mahnısı» termini ilk dəfə 1926-cı ildə «populyar cəlbediciliyə malik» musiqi parçası mənasında istifadə edilmişdir. Hatch və Milward qeyd edir ki, 1920-ci illərdə səsyazma tarixində bir çox hadisələr, o cümlədən, country (kantri), Blues (Bluz) və Hillbilly musiqisi də daxil olmaqla, müasir pop musiqi sənayesinin doğulması kimi qəbul edilə bilər.
(Ardı olacaq….)
- Rok and Roll Musiqisi
1950-ci illərin əvvəllərində həm R&B , həm də kantri rəqs musiqinin məşhur üslubu olan Western Swing ifa edə bilən musiqiçilər tərəfindən «rok and roll» adlı başqa bir yeni janr yaradıldı. «Rok & Roll» adı ilə ABŞ-da yaranan rok musiqisi 1950-ci illərdən başlayaraq dünyanı «lərzəyə» gətirdi. Bu janr əvvəlcə simli alətlər arasında yayılmağa başlamış, lakin indi digər müasir alətlərdən də istifadə edilir. Məhz bu məqam, ona dəqiq tərif verməyi bir qədər çətinləşdirir. Bu yeni musiqi R&B ilə eyni alətlər — elktro gitara, kontrabas və zərblər və gitara ifaçısının da tez-tez oxuması ilə ifa olunurdu. Yüksək və güclü zərbələri onu gənclər arasında məşhur edir. Güclü blues beat və R&B hissi var idi, lakin melodiyalar kantri musiqisinə bənzəyirdi. Bu musiqinin sədalarında rəqs etmək çox gözəl idi və tezliklə rok and roll rəqs üslubları da inkişaf etdi. Sözləri dinləmək əyələncəli idi və xüsusilə rok and roll musiqini radioda böyük həvəs və sevgi ilə dinləyən gənclər arasında tez bir zamanda məşhurlaşdı.
Musiqi mədəniyyətində populyarlaşan rok ulduzlarına Little Richard, Bill Haley və Chuck Berry. Pink Floyd, The Doors, Metallica, Nirvana və Megadeth kimi rok qruplarının adlarını qeyd etmək olar.
(Ardı olacaq….)
1954-cü ildə rok mühitində bir hit olan qruplardan biri «Bill Hayley and His Coments» ilk qeydə alınan sinqıllardan idi. Onlara Louis Jordan və böyük Joe Turner kimi R&B sənətçiləri, eləcə də 1956-cı iləd «Roll Over Beethoven» adlı sinqılı böyük hitə çevrilən Little Richard və Chuck Berry kimi bir çox başqaları böyük təsir göstərib. Öz möhtəşəm, özünəməxsus və qeyri-adi ifası ilə tamaşaçıları heyran edən Cerri Li Lyuis də çox məşhurlaşıb. (hətta ona «Wild piano Player» -də deyirdilər.)
(Ardı olacaq….)
- Elektron rəqs musiqisi
Adətən EDM kimi tanınan və adlandırılan bu musiqi forması unikal musiqi yaratmaq üçün parçaya onlarla ton əlavə edən DJ-lər tərəfindən yaradılır. Bu tipli musiqini klublarda və ya hətta canlı da dinləmək mümkündür. Əlbət də bu sizin harada olmağınızdan asılı olan bir məsələdir. 20-ci illərin əvvəllərində elektron musiqisi Yamayka dub, Kraftwerk elektron musiqisi, Giorgio Moroderin diskoteka musiqisi, Yellow Magic (sarı sehrli) Orkestra və bir çox başqaları şəklində tanınır. (Ardı olacaq….)
- New-age (Yeni çağ) musiqisi
New-age (Yeni əsr və ya yeni çağ) musiqisinin dəqiq tərifi yoxdur. 1987-ci ildə Billboard jurnalında bir məqalədə deyilirdi ki, «New-age musiqisi ictimai şüuru vuran ən heyrətamiz uğurlu qeyri-müəyyən musiqi ola bilər». Çoxları bunu musiqi kateqoriyası deyil, marketinq üçün çətir termini və mürəkkəb mədəni cərəyanın bir hissəsi hesab edir.
Yeni əsr musiqisi müxtəlif janrlardan müxtəlif sənətçilərin təsirinə məruz qalmışdır. Toni Skottun Zen Meditasiyası üçün Musiqisi (1964) ilk New-age janrında səs yazısı hesab olunur.
Paul Horn mühüm sələflərdən biri idi. İrv Teybelin Environments seriyası (Mühitlər seriyası) (1969-79) təbii səs mənzərələrini, tintinnabulyasiyanı və «Om» mahnılarını nümayiş etdirirdi və ictimaiyyətə açıq olan ilk psixoakustik yazılardan bəziləri idi. Stiven Halpernin 1975-ci ildə yazdığı Spectrum Suite New-age musiqi hərəkatını başladan əsas əsər idi.
Qeyd: (Om sadəcə bir səs deyil, kainatın dalğasıdır. Om içimizdə yatan güclü bir səsdir. Hinduizmdə müqəddəs səs, heca, mantra və ya çağırışdır. Om hinduizmin əsas simvoludur)
Yeni əsr musiqisi onun yaradılmasında istifadə olunan alətlər və janrdan daha çox onun yaratdığı istifadə və effekt və ya hisslə müəyyən edilir; akustik, elektron və ya hər ikisinin qarışığı ola bilər. Yeni əsr sənətçiləri klassik musiqi alətlərindən istifadə edərək solo və ya ansambl ifalarından tutmuş, fortepiano, akustik gitara, fleyta və ya arfadan elektron musiqi alətlərinə və ya sitar, tabla və tambura kimi Şərq alətlərindən istifadə edirlər. Yeni əsr musiqisinin digərləri arasında ambient, klassik, caz, elektronika, dünya, chillout, pop və kosmik musiqi sektorları ilə əhəmiyyətli dərəcədə üst-üstə düşür.
Bu janrda vokal aranjımanları əvvəlcə nadir idi, lakin inkişaf etdikcə, vokallar daha çox yayılmışdır. Xüsusən də yerli amerikalılar, sanskritlər və ya tibetlərdən təsirlənən mahnılar və ya Kelt əfsanələri (Celtic legends) kimi mifologiyaya əsaslanan sözlərdən ibarət mətnlərdən istifadə edilir. (Ardı olacaq….)
